"Hiến chương Chủ nghĩa Đô thị Mới" là gì?

Hiến chương Chủ nghĩa Đô thị Mới (Charter of the New Urbanism) là văn bản cốt lõi của phong trào Chủ nghĩa Đô thị Mới (New Urbanism), được Đại hội Chủ nghĩa Đô thị Mới (CNU) thông qua lần đầu vào năm 1996. Đây là một "Bản tuyên ngôn" đưa ra các nguyên tắc thiết kế nhằm ngăn chặn sự phát triển tràn lan của đô thị và tạo ra những không gian sống đô thị hiện đại và nhân văn.

Hiến chương này tập trung vào 3 cấp độ chính từ vĩ mô đến vi mô:

I. Cấp độ Vùng: Đô thị và Nông thôn (Nguyên tắc 1 - 9)

1. Vùng đô thị: Là đơn vị cơ bản của thế giới hiện đại. Chính sách công phải ghi nhận sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các thành phố trung tâm và vùng ngoại ô.
2. Ranh giới đô thị: Các vùng phải có ranh giới rõ ràng về mặt địa lý để bảo vệ đất nông nghiệp và các hành lang sinh thái.
3. Mối quan hệ đô thị - nông thôn: Sự phát triển phải tôn trọng các khoảng trống xanh và ngăn chặn sự phát triển tràn lan (urban sprawl).
4. Sự phân bổ công bằng: Việc phát triển vùng phải đảm bảo các khu vực giàu và nghèo đều được tiếp cận công bằng với nhà ở và việc làm.
5. Giao thông vùng: Các trung tâm đô thị phải được kết nối bằng hệ thống tàu hỏa, xe buýt nhanh thay vì chỉ dựa vào đường cao tốc.
6. Trung tâm và Ranh giới: Mỗi cộng đồng trong vùng nên có một trung tâm rõ ràng và ranh giới xác định.
7. Tôn trọng bối cảnh: Quy hoạch phải dựa trên lịch sử, văn hóa và khí hậu của từng địa phương.
8. Tái phát triển: Ưu tiên lấp đầy các khoảng trống trong đô thị cũ thay vì mở rộng ra các vùng đất hoang sơ.
9. Chia sẻ hạ tầng: Các chính quyền địa phương nên hợp tác để chia sẻ chi phí và doanh thu hạ tầng vùng.

II. Cấp độ Khu phố, Quận và Hành lang (Nguyên tắc 10 - 18)

10. Đơn vị khu phố: Là những cộng đồng nhỏ, đa dạng về chức năng, có ranh giới và trung tâm riêng.
11. Khoảng cách đi bộ: Các tiện ích thiết yếu (chợ, trường học) nên nằm trong khoảng cách đi bộ (khoảng 5-10 phút).
12. Đa dạng nhà ở: Cung cấp nhiều loại hình nhà ở cho mọi lứa tuổi, thu nhập và cấu trúc gia đình.
13. Sử dụng đất hỗn hợp: Kết hợp nhà ở, văn phòng và cửa hàng để tạo sự sôi động cho khu phố cả ngày lẫn đêm.
14. Giao thông công cộng: Các điểm dừng xe buýt hoặc tàu điện phải là trọng tâm của các khu phố.
15. Hành lang đô thị: Các con đường nối giữa các khu phố phải được thiết kế như những đại lộ đẹp mắt, không chỉ là đường thoát xe.
16. Không gian công cộng: Công viên, quảng trường phải được ưu tiên đặt ở những vị trí đẹp nhất để mọi người dễ tiếp cận.
17. An ninh tự nhiên: Thiết kế khu phố sao cho luôn có "những ánh mắt trên đường phố" để tăng cường sự an toàn.
18. Trường học: Nên được thiết kế quy mô nhỏ, nằm trong khu dân cư để trẻ em có thể đi bộ đến trường.

III. Cấp độ Khối nhà, Đường phố và Tòa nhà (Nguyên tắc 19 - 27)

19. Kiến trúc và Không gian: Tòa nhà phải tạo nên các không gian công cộng (phố, quảng trường) thay vì đứng biệt lập.
20. Mạng lưới đường phố: Ưu tiên mạng lưới đường nhỏ, đan xen nhau để phân tán giao thông và hỗ trợ người đi bộ.
21. Mặt đứng tòa nhà: Tòa nhà phải có cửa chính, cửa sổ hướng ra đường phố để tạo sự tương tác.
22. Chỗ đậu xe: Phải được giấu kín (phía sau tòa nhà hoặc dưới hầm) để không làm hỏng cảnh quan đi bộ.
23. Cảnh quan đường phố: Cây xanh và vỉa hè rộng phải được chú trọng để giảm nhiệt độ và tạo bóng mát.
24. Tôn trọng di sản: Cần bảo tồn và tái sử dụng các công trình cũ có giá trị kiến trúc và lịch sử.
25. Kiến trúc bản địa: Khuyến khích sử dụng vật liệu và phong cách xây dựng phù hợp với khí hậu địa phương.
26. Tiêu chuẩn thiết kế: Các quy tắc xây dựng (Codes) cần rõ ràng về hình khối kiến trúc hơn là chỉ quy định về mật độ.
27. Sự gắn kết cộng đồng: Thiết kế tốt sẽ khuyến khích mọi người gặp gỡ, trò chuyện, từ đó xây dựng lòng tin và sự đoàn kết.

ACT là đơn vị tiên phong áp dụng các nguyên tắc thuộc Cấp độ II (Khu phố) và III (Khối nhà) của Hiến chương Chủ nghĩa Đô thị mới vào quy hoạch các dự án phát triển đô thị tại Việt Nam. Kết hợp với triết lý nhân văn 'Thiết kế vì Cuộc sống' của ACT, các nguyên tắc này trở thành cốt lõi giúp các đồ án của ACT vượt qua giới hạn lý thuyết quy hoạch thông thường. Chúng tôi đồng hành cùng các nhà đầu tư tâm huyết để kiến tạo tầm nhìn quy hoạch mới, nơi các yếu tố thị trường, văn hóa và bối cảnh được phân tích sâu sắc nhằm khai thác tối đa tiềm năng khu đất. Sự thành công của các dự án như Vinhomes Riverside, Vinhomes Grand Park, Aqua Riverside... với nhiều giải thưởng cấp quốc gia, quốc tế là minh chứng cho giá trị thực tiễn mà giải pháp quy hoạch dựa trên cốt lõi của Hiến chương Chủ nghĩa Đô thị Mới mang lại.

Hình đầu trang: Khu đô thị Vinhomes Riverside Hà Nội do ACT Architects thiết kế đoạt 5 giải thưởng lớn quốc gia và quốc tế. Hình trên: Khu đô thị Bellevue Cam Ranh, dự án mới nhất do ACT Architects thiết kế áp dụng các nguyên tắc thuộc Cấp độ II (Khu phố) và III (Khối nhà) của Hiến chương Chủ nghĩa Đô thị mới.